Video đô thị đa trung tâm: Xu hướng phát triển thành phố

Đô thị đa trung tâm – xu hướng tổ chức những thành phố lớn

Video “Xu hướng siêu đô thị đa trung tâm của các thành phố lớn trên thế giới”, đăng trên kênh ClickHomes ngày 13/9/2024, đề cập sự chuyển đổi trong cách tổ chức không gian đô thị. Thay vì tập trung gần như toàn bộ việc làm, thương mại và dịch vụ vào một lõi duy nhất, thành phố phát triển nhiều trung tâm có chức năng riêng, liên kết bằng mạng lưới giao thông. Mục tiêu là tạo ra nhiều nơi đáp ứng nhu cầu sống và làm việc.

Đô thị đa trung tâm là gì?

Trong mô hình đô thị đơn tâm, khu vực trung tâm cũ thường tập trung nhiều công sở, văn phòng, hoạt động kinh tế và dịch vụ quan trọng. Luồng đi lại vẫn tập trung vào lõi, gây áp lực lên đường xuyên tâm. Đô thị đa trung tâm tạo thêm những cực hoạt động ở nhiều hướng: nơi tập trung việc làm, nơi phát triển thương mại, giáo dục, văn hóa, công nghệ hoặc dịch vụ quy mô vùng. Các cực không nhất thiết giống nhau mà bổ sung chức năng cho nhau.

Tuy nhiên, một khu nhà ở lớn chưa tự động trở thành trung tâm đô thị. Muốn hình thành một cực phát triển thực sự, khu vực đó cần cộng đồng cư dân, cơ hội việc làm, hạ tầng xã hội, dịch vụ vận hành và sức hút đối với người từ nơi khác đến. Các công trình thương mại, giáo dục, y tế tạo nhịp hoạt động thường xuyên. Khi cư dân không phải quay về trung tâm cũ để giải quyết gần như mọi nhu cầu, mô hình đa trung tâm mới phát huy ý nghĩa.

Đường vành đai là bộ khung của mạng lưới đô thị

Một đặc điểm nổi bật của mô hình này là sự kết hợp giữa đường hướng tâm và đường vành đai. Đường hướng tâm nối trung tâm truyền thống với vùng mở rộng; đường vành đai cho phép di chuyển giữa các khu vực ngoại vi mà không nhất thiết đi xuyên lõi đô thị. Nhờ đó, các khu dân cư và đầu mối dịch vụ có thêm kết nối trực tiếp. Hạ tầng này góp phần định hình phân bố dân cư và kinh tế.

Tại Hà Nội, Vành đai 3, Vành đai 3,5 và Vành đai 4 đóng những vai trò khác nhau trong mạng lưới kết nối vùng. Khi đường dẫn, cầu vượt sông, nút giao và các đoạn tuyến hoàn thiện đồng bộ, việc đi lại giữa các cực phát triển sẽ có thêm lựa chọn. Bài viết về Vành đai 3,5 phía Bắc Hà Nội cho thấy một phần quá trình hình thành mạng lưới đó. Dù vậy, có tuyến đường trên quy hoạch không đồng nghĩa mọi đoạn đã đưa vào khai thác.

Giao thông công cộng và chức năng đô thị phải phát triển cùng nhau

Đường vành đai tạo khả năng kết nối ở quy mô lớn, nhưng chất lượng sống còn phụ thuộc chặng đường cuối từ nhà đến trường học, nơi làm việc hoặc điểm đón giao thông công cộng. Xe buýt, đường sắt đô thị và các tuyến nội khu phải được tổ chức hợp lý. Nếu quá phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, ùn tắc vẫn có thể dịch chuyển sang các cực mới.

Đánh giá một đô thị đa trung tâm cũng cần nhìn vào chức năng đã vận hành thay vì chỉ dựa trên phối cảnh. Cần xem hành trình đi làm, học tập và sử dụng dịch vụ thực tế. Với bất động sản, một vị trí xa trung tâm lịch sử vẫn có thể thuận tiện nếu gần mạng lưới việc làm và dịch vụ phù hợp; ngược lại, dự án nằm cạnh trục lớn chưa chắc đã đáp ứng đầy đủ sinh hoạt. Giá trị sử dụng cần được đánh giá qua kết nối và tiện ích.

Liên hệ Hà Nội: những trung tâm đô thị mới đang hình thành

Xu hướng trên có thể quan sát qua các hướng phát triển của Hà Nội. Phía Đông, Vinhomes Ocean Park tại Gia Lâm cùng Ocean Park 2 và 3 ở Hưng Yên tạo thành một chuỗi không gian cư trú, thương mại và vui chơi kết nối qua các trục giao thông vùng. Các điểm đến này minh họa kết nối đô thị vượt ranh giới hành chính. Người xem có thể tìm hiểu vị trí Vinhomes Ocean Park 3 để hình dung sự liên hệ giữa các khu vực phía Đông.

Ở phía Tây, Vinhomes Smart City tại Tây Mỗ – Đại Mỗ tham gia mạng lưới phát triển dọc Đại lộ Thăng Long, còn Vinhomes Wonder City Đan Phượng gắn với hướng mở rộng Tây Bắc. Cả hai góp phần phân bố cư dân và dịch vụ ra ngoài lõi cũ. Video vị trí Vinhomes Wonder City giúp nhận diện các trục giao thông liên quan tới Đan Phượng.

Ở phía Bắc sông Hồng, Vinhomes Global Gate Cổ Loa gắn với định hướng triển lãm, hội nghị, thương mại và cư trú tại Đông Anh; view 360 Vinhomes Cổ Loa thể hiện góc nhìn về không gian dự án. Phía Nam, khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội, thường được nhắc đến với tên Vinhomes Olympic, mở ra định hướng phát triển thêm một cực chức năng gắn với thể thao, sự kiện và dịch vụ trong tương lai. Các dự án có tiến độ và mức độ vận hành khác nhau, nên không thể coi tất cả đã là những trung tâm hoàn chỉnh. Chúng minh họa mạng lưới nhiều điểm đến được liên kết bằng hạ tầng giao thông.